Głównym zadaniem Sejmu Ustawodawczego było opracowanie ustawy zasadniczej. Prace nad nową konstytucją rozpoczęto już w 1919r., ale hamowały je wydarzenia wojenne, które zmuszały do zajęcia się doraźnymi problemami. Najmocniej na kształt ustawy zasadniczej wpływały od początku ugrupowania prawicowe, będące największą siłą w Sejmie Ustawodawczym. Przeforsowały one powołanie dwuizbowego parlamentu, z izbą sejmową i senatem. Utworzenie senatu jako izby wyższej negowała lewica, uważając jego istnienie za wypaczanie demokracji. Dla prawicy był on natomiast ważny ze względu na tradycję historyczną. Przyczyną sporów był też zakres władzy prezydenta. Prawica, głównie endecja, obawiała się objęcia tego urzędu przez Piłsudskiego i dążyła do maksymalnego ograniczenia uprawnień głowy państwa. Ustalono, że prezydenta będzie wybierał parlament, a nie społeczeństwo w wyborach powszechnych. Lewica żądała wyraźnego rozdzielenia kościoła od państwa, a zwłaszcza zeświecczenia szkół i usunięcia lekcji religii. Ostatecznie odrzucono postulaty lewicy i stosunkowo szybko przyjęto ustawę zasadniczą. Uważano, że uchwalenie konstytucji będzie miało korzystny wpływ na wynik plebiscytu na Górnym Śląsku, który był zaplanowany na 20 marca 1921r. Ustalając granicę i ustrój, wskazywano na bezzasadność niemieckich haseł propagandowych, przedstawiających Polskę jako państwo sezonowe.
Sejm Ustawodawczy uchwalił konstytucję 17 marca 1921r. Przeciwne wprowadzeniu ustawy zasadniczej były partie lewicowe (PPS, PSL “Wyzwolenie”). W wyniku działań prawicy Konstytucja marcowa przyznawała stosunkowo nieduże uprawnienia prezydentowi. Miał on być wybierany na okres 7 lat przez Zgromadzenie Narodowe, czyli wspólne zebranie sejmu i senatu. Prezydentowi nie przysługiwały żadne uprawnienia ustawodawcze. Mógł on natomiast rozwiązywać parlament przy zgodzie 3/5 senatu, co w praktyce oznaczało nierozwiązalność sejmu. Prezydent nie posiadał też prawa weta wobec decyzji parlamentu. Był głową państwa, ale funkcje w wykonawcze sprawował za pośrednictwem niezależnych od niego ministrów. Dlatego praktycznie władza wykonawcza należała do Rady Ministrów, czyli rządu. Rada Ministrów posiadała także prawo inicjatywy ustawodawczej i była odpowiedzialna przed sejmem, nie zaś przed prezydentem. Najwyższą władzę sprawował dwuizbowy parlament – izbę niższą stanowił sejm (444 posłów), a izbę wyższą senat (111 senatorów). Przedstawiciele obu izb wybierani byli w pięcioprzymiotnikowych wyborach – powszechnych, równych, bezpośrednich, tajnych i proporcjonalnych. W wyborach do sejmu prawo głosowania, czyli czynne prawo wyborcze, posiadali wszyscy obywatele, którzy ukończyli 21 lat, bez różnicy płci, a prawo do bycia wybieranym, czyli bierne prawo wyborcze, przysługiwało osobom, które ukończyły 25 lat. W wyborach do senatu granica wieku była wyższa i wynosiła odpowiednio 30 i 50 lat. Senat zgodnie z konstytucją nie miał prawa inicjatywy ustawodawczej, ale mógł wstrzymać projekt ustawy uchwalonej przez sejm na 60 dni. Jednakże kwestionowaną ustawę lub jej elementy sejm mimo to mógł zatwierdzić w trakcie powtórnej debaty. Wymagana wówczas była nie zwykła większość głosów, lecz kwalifikowana większość w stosunku 11:20. Sądownictwo zgodnie z konstytucją stanowiło organ niezawisły, zaś sędziów mianował prezydent. Konstytucja marcowa uznawała i poręczała duży zakres praw obywatelskich – wolność osobistą, nietykalność mieszkania, własność prywatną, tajemnicę korespondencji, wolność myśli, przekonań, wiary, prasy i zgromadzeń. Deklarowała też opiekę państwa nad pracą obywatela, ubezpieczenia społeczne na wypadek braku pracy, choroby czy nieszczęśliwego wypadku i niezdolności do pracy. Mniejszościom narodowym zapewniała prawo do zachowania tożsamości narodowej, własnego języka i kultury. Konstytucja ustanawiała republikańską formę państwa i ustrój parlamentarno-gabinetowy, z trójpodziałem władz. W preambule (wstępie) nawiązywała do Konstytucji 3 maja 1791r., ale była najbardziej zbliżona do konstytucji francuskiej z 1875r. Ustanawiała dominującą pozycję władzy ustawodawczej w stosunku do wykonawczej, co w połączeniu z rozdrobnieniem partyjnym w sejmie nie wróżyło najlepiej rodzącej się II Rzeczpospolitej.
]]>Rościsław popierał chrystianizację swojego kraju. W roku 862 zwrócił się do cesarza bizantyjskiego – Michała III z prośbą o przysłanie misjonarzy władających językiem słowiańskim. Misję zlecono dwóm mnichom Konstantemu, bardziej znanemu pod zakonnym imieniem Cyryla i Metodemu. Zabrali oni ze sobą słowiański przekład Pisma Świętego napisany wynalezionym przez Konstantego alfabetem – głagolicą.
U schyłku IX wieku państwo przeżywało kryzys wywołany zatargiem z monarchią karolińską. Oprócz tego Rościsław popadł w konflikt ze swym siostrzeńcem – Świętopełkiem i został przez niego wydany w ręce Bawarów. Skazano go na karę śmierci, lecz uzyskał jej zamianę na oślepienie i dożywotnie zamknięcie w klasztorze. W związku z tymi wydarzeniami Morawy znowu znalazły się pod zwierzchnictwem karolińskim. W tym czasie Słowianie panońscy uprosili Rzym o skierowanie do nich Metodego – już jako arcybiskupa. To życzenie zostało rozpatrzone pomyślnie, lecz wybuchł konflikt z episkopatem bawarskim, który pozbawił Metodego wolności zamykając w jednym z zachodnich klasztorów. W roku 871 wybuchło tam powstanie przeciwko rządom obcych namiestników. Do powstańców przyłączył się także Świętopełk. Morawy ponownie odzyskały niepodległość (874) a za nowego władcę uznano Świętopełka. Taka zmiana sytuacji skłoniła Rzym do interwencji w sprawie uwięzionego Metodego. Przywrócono mu wolność i pozwolono kontynuować swoją pracę. Niestety długa nieobecność i posądzenia o herezje znacznie osłabiły jego pozycję. Po zgonie Metodego jego wyznawcy musieli opuścić Morawy, a w tamtejszym kościele zapanował obrządek łaciński.
Państwo Wielkomorawskie opanowało cały Śląsk i zapanowało nad krajem Wiślan. Spokój jego obywateli zachwiało pojawienie się nad Dunajem Węgrów, którzy organizowali liczne najazdy łupieskie. Byli od roku 892 sprzymierzeńcami Niemców w walce ze Świętopełkiem, lecz książę potrafił sobie z nimi poradzić. Natomiast po jego zgonie (895) spory o władzę wśród spadkobierców osłabiły państwo, które dłużej nie potrafiło opierać się Węgrom. Państwo Wielkomorawskie upadło w roku 906 w wyniku przegranej kampanii wojennej.
Najeźdźcom nie udało się jednak opanować wszystkich ziem wchodzących w skład Państwa Wielkomorawskiego. Niezależność odzyskały plemiona czeskie, którzy – wykorzystując chwilowe osłabienie Węgier po klęsce w 955 r. zajęli Morawy i Słowację, a ponadto weszli w posiadanie Śląska i kraju Wiślan. Dzięki takim terytoriom nowe państwo, w którym panowała dynastia Przemyślidów stało się jednym z najpotężniejszych na Słowiańszczyźnie.
]]>Słowianie stanowią grupę plemion, która stosunkowo późno wyodrębniła się spośród ludów indoeuropejskich. Ich pierwotnymi siedzibami były tereny mieszczące się między Dniestrem, Dnieprem a Prypecią. Podział na słowiańszczyznę wschodnią, zachodnią i południową dokonał się w wyniku wielkiej wędrówki ludów. Napływające wtedy z Azji plemiona przemieszczały się w kierunku Europy Zachodniej wypierając Germanów i Celtów z zamieszkałych przez nich terenów. Na terenach tych osiedlali się później Słowianie.
Tereny zasiedlone przez Słowian graniczyły na północy z plemionami Bałtów – Prusami, Jaćwingami, Litwinami i Łotyszami, natomiast na zachodzie – z Germanami. Zachodnia granica przebiegała na rzece Łabie.
Słowianie zachodni i wschodni żyli ze sobą „po sąsiedzku” – plemiona tych grup wzajemnie na siebie oddziaływały, natomiast Słowianie południowi żyli w pewnej izolacji, na co wpływ miały stale przemieszczające się ze wschodu na zachód masy ludności (plemiona Awarów, Węgrów). Społeczeństwa Słowian południowych rozwijały się również pod silnymi obcymi wpływami.
Na początku naszej ery społeczeństwa słowiańskie opierały się na strukturze rodowej, tj. grupach ludzi, których łączyły więzy krwi. Formą gospodarowania było prymitywne rolnictwo żarowe. Nowe tereny pozyskiwano poprzez wypalanie lasów. Gdy po kilku – kilkanastu latach ziemia stała się jałowa, przenoszono się w nowe miejsce zaczynając znów od wypalania lasu. [tworzyły się polany, stąd nazwa plemienia - Polanie.]
Decyzje odnośnie ważnych spraw, takich jak wojna czy pokój podejmował wiec plemienny. Była to wspólnota wszystkich wojowników danego plemienia. Do jego kompetencji należało również rozstrzyganie sporów.
W miarę organizowania kampanii wojennych przywództwo obejmowały (za pomocą perswazji bądź siły) szczególnie uzdolnione jednostki. Prowadziło to do stopniowego wykształcania się grupy możnych. Wybierano spośród nich, początkowo tylko na czas wojny, przywódcę, nazywanego księciem lub wojewodą.
Po okresie wielkiej wędrówki ludów podstawową jednostką struktury społecznej stało się opole. Była to wspólnota terytorialna oparta na więziach sąsiedzkich. Dominującą formą gospodarowania stało się rolnictwo orne. Grunty orne były podzielone pomiędzy poszczególne rodziny, natomiast tereny takie jak lasy, wody, pastwiska były użytkowane wspólnie, przez wszystkie rodziny należące do danego opola.
W VI / VII wieku rozpoczął się proces łączenia plemion w związki plemion. Książęta zwiększali stopniowo swoją władzę, opierając się na grupach wiernych im wojowników, czyli na drużynach.
W drugiej połowie VI wieku Awarowie, koczownicze plemię z Azji, najechali Panonię, dawną prowincję rzymską. Wiązało się to z uzależnieniem od siebie okolicznych plemion słowiańskich. Mimo poddaństwa, Słowianie organizowali wspólnie z nimi rabunkowe wyprawy na Bizancjum. Gdy w trakcie jednej z takich wypraw Awarowie zostali pokonani przez cesarza bizantyńskiego, Herakliusza, Słowianie postanowili wykorzystać to do wyzwolenia się spod ich zwierzchnictwa.
Na czele buntu stanął Samon, frankijski kupiec. Po zwycięstwie, w uznaniu jego przywódczych talentów, obwołano go wodzem ludów zamieszkujących tamte tereny, czyli obszary dzisiejszych Moraw i części Czech. Stworzył on organizację nazywaną przez historyków państwem Samona, choć ta luźna formacja nie w pełni na takie miano zasługiwała. Miało to miejsce ok. roku 620.
Samonowi udało się przeciwstawić planom władców merowińskich próbujących narzucić mu swoje zwierzchnictwo. Choć państwo Samona rozpadło się po śmierci władcy, tj. ok. 660 r., samo utworzenie takiej organizacji świadczy o dochodzeniu Słowian do pewnej dojrzałości politycznej. Efektem tego musiało stać się stworzenie „pełnowartościowego” państwa.
Zobacz więcej o Państwie Wielkomorawskim
Pierwszą słowiańską formacją posiadającą wszystkie cechy państwa jest Państwo Wielkomorawskie. Zaczęło się ono kształtować na początku IX wieku na terenach dzisiejszych Czech i Moraw. Tworzyły je plemiona Czechów, Chorwatów i Morawian. Pasma Sudetów stały się naturalnymi barierami, chroniącymi ich państwo przed próbami narzucenia władzy zwierzchniej przez Franków.
Pierwszym znanym z imienia władcą Państwa Wielkomorawskiego był Mojmir, założyciel dynastii Mojmirowiczów. Za jego panowania wykształcił się system grodowy i pojawili się urzędnicy. W roku 822 przyjął on chrzest z rąk frankijskich duchownych, wprowadzając swoje państwo w krąg kultury zachodniej. W efekcie państwo stało się podporządkowane państwu wschodnio-frankijskiemu politycznie i pod względem struktur kościelnych.
Aby to uzależnienie ograniczyć, następca Mojmira – Rościsław sprowadził na tereny Państwa Wielkomorawskiego z Bizancjum braci Cyryla i Metodego z misją chrystianizacyjną. Znali oni język słowiański, a Cyryl dostosował do niego alfabet grecki tworząc głagolicę – pierwsze słowiańskie pismo. Przełożył również Pismo Święte wprowadzając język słowiański zarówno do literatury, jak i do liturgii chrześcijańskiej. Zostało to zaaprobowane przez papieża, mimo sprzeciwu zachodniego duchowieństwa. Metody został arcybiskupem Moraw.
Po śmierci Rościsława rządy objął jego bratanek, książę Świętopełk. Do jego zasług należy m.in. powiększenie terytorium państwa. Popierał on jednak duchowieństwo niemieckie, które szybko odzyskało dawne wpływy. Efektem tego było rozwiązanie arcybiskupstwa morawskiego po śmierci Metodego oraz wydalenie bizantyńskich duchownych z Wielkich Moraw. Na tamtych terenach ponownie zagościło chrześcijaństwo obrządku zachodniego.
Po śmierci Świętopełka spory dynastyczne oraz najazdy Węgrów doprowadziły do upadku Państwa Wielkomorawskiego.
Zobacz osobny artykuł o Religi Słowiańskiej
]]>Pierwotna religia Prasłowian była kultem ubóstwionych sił przyrody rozwijającym się „na gruncie” znacznie starszego animizmu, magii i totemizmu. Uważano, ze tajemnicze siły przyrody obdarzają człowieka życiem, obfitym plonem, urodzajem, itp. lecz mogą również wyrażać swój gniew w postaci suszy, nieurodzaju, uderzenia pioruna czy wielkiego pożaru. Rolnicy usiłowali je sobie zjednać praktykami magicznymi. Jedną z ważniejszych sił przyrody było słońce, przedstawiane jako krążek solarny, tarcza słoneczna, a także pod postaciami zoomorficznymi jako byk, koń, łabędź lub kaczka.
Następnie forma religii przeszła od kultu zwierzęcia-przodka do kultu przodka-człowieka. Również kult zmarłych uległ przekształceniu nadając duchom przyrody wygląd ludzki. Pojawia się również kult wodza plemienia, opiekuna rodu podniesionego do rangi antropomorficznie wyobrażanego bóstwa. Zaczęto czcić także ognisko domowe oraz księżyc. Już wtedy wykorzystywano motywy religijne w sztuce. Na śląskiej ceramice, odkrytej w trakcie prac wykopaliskowych można znaleźć symbole słoneczne, krzyż równoramienny czy ukośny krzyż w kształcie litery X. Wymodelowany w glinie ideogram żeńskiego bóstwa pełnił rolę talizmanu – fetysza. Ptaki uchodziły za objawienie się boga słońca i były często czczone. Według dawnych Słowian istniał świat metafizycznych duchów – demonów.
Istniał rytuał spalania zwłok zmarłych na stosie. W jamie grobowej chowano popielnicę i naczynia z jadłem i napojem. Czasami stosowano również grobowce w formie skrzyń kamiennych zagłębionych w ziemi lub przykrytych kurhanem, a jeszcze rzadziej występowały drewniane budowle nagrobne w kształcie domków lub szałasów. Ciałopalenie wywodzi się z rytuału mumifikacji – suszenia zwłok nad ogniem, co miało na celu przedłużyć trwanie zmarłego i zjednać żywym jego przychylność. Okresowemu nasileniu podlegał również zwyczaj chowania zmarłych nie spalonych. Czasami część zwłok była spożywana na ucztach ludożerskich. Formą wyrażania swej pamięci o zmarłych było ogrzewanie ich dusz za pomocą ognisk rozpalanych na cmentarzyskach. W ostatnim wieku p.n.e. znacznie rozwinęła się wiara w życie pozagrobowe. Od pierwszych wieków n.e. zaczyna upowszechniać się obrządek grzebalny. W pierwszych stuleciach naszej ery, w wyniku bogacenia się wodzów plemiennych, pojawiały się szkieletowe, tzw. książęce groby. Były one niezwykle bogato wyposażone, zwłaszcza w kosztowne przedmioty rzymskie. W niektórych przypadkach przewidywano możliwość powrotu dusz zmarłych z tamtego świata w postaci upiorów wysysających krew z ludzi. Upiora unieszkodliwiano odcinając mu w grobie głowę i układając ją między nogami, przebijając pierś trupa kołkiem albo głowę gwoździem żelaznym. Gdy rytuał grzebalny już się upowszechnił trupa podejrzanego o to, że jest wampirem spalano.
Dużej ilości informacji o kulcie religijnym dostarczyły wykopaliska archeologiczne. Znalezione klepsydrowate obiekty gliniane były prawdopodobnie miniaturowymi ołtarzykami Wielkiej Matki, bogini płodności. Wisiorki z kłów zwierzęcych służyły jako amulety apotropeiczne – odwracające zły urok, chroniące od nieszczęścia. Te znaleziska świadczą o wykonywaniu zabiegów magicznych, praktyk czarodziejskich. Atrybutami czarowników były głównie gliniane grzechotki. U Prasłowian działali również wróżbici – ludzie, którzy odgadywali wolę bogów i przepowiadali przyszłość. Wróżono z najróżniejszych znaków, rzucano poznaczone drewienka, żrebia-losy i przeprowadzano konia między wbitymi w ziemię włóczniami. Między innymi na górze Ślęży, uchodzącej za śląski Olimp oraz na Łysej Górze odkryto kultowe kręgi kamienne będące miejscami sprawowania kultu.
We wczesnej epoce żelaza na religię słowiańską oddziaływały intensywne wpływy celtyckie i scytyjskie. Od Celtów zapożyczyli Słowianie Boginię – Matkę, którą pierwotnie czczono pod postacią niedźwiedzicy, a od Scytów – kult ryby jako bóstwa płodności. Ponadto, z języka scytyjsko – irańskiego pochodzi również słowo „bóg”. Od Etrusków przejęto zwyczaj posługiwania się urnami „twarzowymi” – zdobionymi rytami przedstawiającymi sceny kultowe, itp. Pod wpływem Ilirów obrządek pogrzebowy ulega częściowej zmianie z ciałopalnego na szkieletowy, grzebalny. W związku z procesem personifikacji bóstw zaczęto wznosić pierwsze budowle sakralne na podobieństwo domostw ludzkich. Odróżniały się od nich jedynie symbolami kultowymi, np. dyskiem solarnym na szczycie dachu.
Wybitny historyk grecki, Herodot w jednej ze swoich publikacji posądza plemię Neurów o wilkołactwo. Opisany obyczaj przemieniania się Neurów w wilki jest prawdopodobnie obrzędem inicjacji młodzieży, którego uczestnicy przebierali się w wilcze skóry.
Wśród Słowian praktykowany był zwyczaj składania ofiar bóstwom. Bogowi błyskawicy, panu całego świata ofiarowywano woły i inne zwierzęta. Oddawano też cześć rzekom, nimfom i innym duchom, którym również składano ofiary, w trakcie których czyniono wróżby. Rzadko stosowano krwawe ofiary ludzkie. Istnieją przekazy o zatapianiu ofiar przez Słowian. Ofiary składali kapłani-żercy, a także wróżbici-czarodzieje, zwani na Rusi wołchwami. Często też zarówno władza świecka, jak i religijna była skupiona w ręku opiekuna plemienia – był on zarówno wodzem jak i najwyższym plemiennym kapłanem. W pierwszych wiekach naszej ery do religii słowiańskiej przenikały niektóre wyobrażenia i praktyki obrzędowe egipskie.
Bóstwa czczono także hucznymi ucztami. Świątecznym obchodom towarzyszyły pląsy, śpiewy i zabawy. Uczty obrzędowe zastawiano też dla zmarłych. Ta praktyka przetrwała do niedawna (dziady). Uroczystość ta wiązała się z przywoływaniem dusz zmarłych. Wraz z nadejściem lata obchodzono święto zwane sobótkami. Polegało ono na oczyszczających zabiegach magicznych – skokach przez ognisko i kąpieli, którym towarzyszyły swawolne igraszki. Uroczyście obchodzono przesilenie letnie i zimowe, a także święto plonów z wróżbą urodzaju, przypominające dzisiejsze dożynki. W czasie pogrzebu urządzano strawę-stypę, czyli ucztę, oraz tryznę – igrzyska na cześć zmarłego.
Głównym bóstwem Słowian był Swaróg. Był on bogiem słońca, nieba, ognia i kowalstwa. Miał dwóch synów – Swarożyca i Dadźboga – „dawcę bogactwa”. Swarożyc był bóstwem solarnym, czczonym także pod imieniem Radogosta. Bogiem polnych urodzajów był Rgieł, a Siem – bóstwem opiekuńczym życia rodzinnego. Weles był bogiem bydła a Nyja – władcą krainy dusz zmarłych przodków. Gromowładnym bogiem piorunów, błyskawic i grzmotów był Perun. Za jego dom boży uważano najstarszy dąb w lesie. Jego atrybutami były fulguryty – kamienie wytopione przez pioruny. Wkładano je do kolebki niemowlęcia, umieszczano pod dachem, by chroniły domostwo przed piorunami. Używano ich też do leczenia różnych chorób. Wśród niektórych plemion słowiańskich Perun pełnił rolę najwyższego boga, w miejsce Swaroga. Bogiem wiatru był Pogwizd, a bogiem wojny – Jarowit. Trzygłów (Trygław) był bóstwem, które przedstawiano z trzema głowami, co miało symbolizować jego władzę nad niebem, ziemią i światem podziemnym. Jednym z naczelnych bóstw słowiańskich był także Świętowit, nazywany błędnie Światowidem. Był przedstawiany jako postać o czterech głowach lub czterech twarzach. Pierwotnie uważany za bóstwo dobrego urodzaju, ale z czasem stał się również bogiem wojny, losu i przepowiedni. Jego symbolami były: duży róg do picia, napełniany corocznie winem, biały rumak i wielki miecz. Opiekunką tkactwa była bogini Mokosz. W niektórych regionach otaczano również kultem Czernoboga. Oprócz bogów Słowianie czcili demony, takie jak Południce czy Wiły (Nimfy), a także Jędze i Rusałki.
Mimo przyjęcia chrześcijaństwa wierzenia i obrzędy pogańskie przetrwały jeszcze długie wieki. Jeszcze w trzynastym wieku zdarzały się wzmianki o magicznych praktykach czarodziejskich. Relikty dawnych systemów wierzeniowych przetrwały do dzisiaj w folklorze, a wiele zwyczajów pochodzi z dawnych praktyk obrzędowych.
]]>W XV w. we Włoszech narodził się renesans. Był to pogląd głoszący wielkość kultury antycznej. Okres od upadku zachodniego cesarstwa rzymskiego do XV w. uważano za pełen barbarzyństwa i pozbawiony własnej tożsamości. Giovanni de Bussis nazwał go wiekami średnimi jako okres przejściowy między starożytnością a jej odrodzeniem. Termin “wieki średnie” trafił do podręczników historii w XVII wieku i przypuszczalnie już na zawsze będzie nazwą epoki, która nastąpiła po starożytności.
Generalnie, średniowiecze trwało od końca starożytności do początku epoki nowożytnej. Nie ma jednak jednoznacznej umowy co do dat tych momentów granicznych. Za początek lub koniec danej epoki przyjmuje się pewne bardzo ważne, wręcz przełomowe wydarzenie. Zatem za koniec starożytności uważa się:
Za początek czasów nowożytnych historycy przyjmują najczęściej jedno z poniższych wydarzeń:
To ostatnie wydarzenie charakteryzują długofalowe konsekwencje dla procesu rozwoju historycznego, więc warto obrać je za moment przełomu epok.
]]>Powstała na półwyspie Peloponez, w Lakonii – jednej z krain historycznych Hellady. Początki osadnictwa na tamtym terenie datuje się na okres mykeński, jednakże dopiero najazdy i osiedlenie się Dorów, około X wieku, doprowadziły do powstania polis. Dorowie, którzy na swoją stolicę wybrali Spartę, zaczęli nazywać się Spartanami. Zajęli Messenią i Agrolidę, tworząc około VI w.p.n.e symmachię, sojusz wojskowy, zwany także Związkiem Peloponezkim. Na czele związku stanęła oczywiście Sparta.
Ustrój Sparty był ciekawy, gdyż zasadniczo różnił się od pozostałych systemów Starożytnej Grecji. Na czele państwa stało dwóch królów, spełniających głównie funkcje kultowe i wojskowe. Byli najwyższymi kapłanami, posiadali władzę sędziowską, oraz stali na czele wojska. Podczas wypraw wojennych, zawsze jeden król prowadził armię do boju, drugi zaś zostawał w mieście by pilnować porządku. Najważniejsze decyzje w państwie podejmował organ ustawodawczy – geruzja, czyli swoista rada starszych. Należało do niej 28 Spartiatów, którzy ukończyli 60 rok życia. Gerontami, czyli członkami rady mogli zostać jedynie członkowie rodzin arystokratycznych, oraz szczególnie zasłużeni obywatele. Wybierano ich na Zgromadzeniu Ludowym (apelli). Władzę wykonawczą dzierżyli eforowie. Było ich pięciu, wybierani zaś byli na spośród wszystkich Spartiatów także przez Zgromadzenie Ludowe. Owo Zgromadzenie zbierało się raz do roku, zwoływane przez geruzję lub eforów. Brali w nim udział wszyscy obywatele (wolni mężczyźni, urodzeni ze Spartiatów, po ukończeniu 30 roku życia i posiadający żonę). Do kompetencji zgromadzenia należało zatwierdzanie decyzji rady, co czyniono krzykiem (kto głośniej, ten wygrywał) co niejednokrotnie prowadziło do nadużyć.
Społeczeństwo Sparty dzieliło się na 3 grupy. Najbardziej uprzywilejowani byli Spartiaci, czyli obywatele. Było ich także najmniej. Posiadali pełnię praw politycznych, byli wolni, zaś podczas wojny walczyli w falandze jako hoplici. Nie wolno im było trudnić się pracą zarobkową, zyski czerpali z majątków ziemskich. Drugą grupę stanowili Periojkowie, będący wolnymi, jednakże pozbawionymi praw politycznych mieszkańcami Sparty. Parali się głównie rzemiosłem. Podczas wojny walczyli jako peltaści (lekka piechota). Ostatnią, najliczniejszą, lecz także najbiedniejszą grupą społeczną Sparty byli Heloci. Byli to ludzie państwa, pozbawieni wszelkich praw. Pracowali na roli i połowę swych zysków oddawali panom. Nie wolno im było posiadać nawet metalowych narzędzi, by uniemożliwić im jakąkolwiek próbę buntu.
Spartiatów poddawano Agoge, czyli wychowaniu spartańskiemu. Już na początku życia, gdy dziecko było kalekie, zostawało porzucone na górze Daikos. Polis chciało w ten sposób uniknąć bezużytecznych obywateli. Chłopcy, gdy kończyli 7 lat, przenoszeni byli do koszar państwowych. Panowały tam ciężkie warunki, dostawali mało jedzenia i nie zaznawali przyjemności (stąd – warunki spartańskie). Miało to przyzwyczaić ludzi do realiów panujących na wojnie, dzięki czemu przyszli żołnierze w terenie czuli się jak w domu. Prawdziwy trening wojskowy zaczynał się w wieku lat 12. Chłopcom pozwalano wtedy na wiele rzeczy. Popularną metodą wychowawczą było dawanie małych racji żywnościowych, co zmuszało rekrutów kradzieży jedzenia z majątków ziemskich. Jeśli chłopak został przyłapany, był karany dwukrotnie – przez gospodarza za kradzież, i przez dowódców, za to że dał się złapać. Dzięki temu, chłopcy uczyli się zdobywać pożywienie na terytorium wroga. Po ukończeniu 20 roku życia zdawali egzamin dojrzałości – krypteia. Mieli za zadanie przeżyć w dziczy mając ze sobą tylko nóż. Jeśli zdali egzamin, zostawali przydzieleni do sykstii, czyli 15 osobowej grupy, z którą do 60 roku życia codziennie byi zmuszeni zjeść jeden posiłek. W wieku 30 lat i po zawarciu związku małżeńskiego dostawali pełnię praw obywatelskich, zaś w wieku 60 przechodzili na “emeryturę”. Bardzo wysoka (jak na realia tamtych czasów) była pozycja kobiet w Sparcie. Były poważane jako matki i miały za zadanie zajmować się majątkami ziemskimi.
Jakoże wojna była w sparcie sprawą priorytetową, wykształciła ona bardzo rozbudowany system podziału armii.
Odziały w armii spartańskiej:
1.Morai, liczy 600 hoplitów, dowodzi nim Polemarcha
2.Lochos, liczy 300 hoplitów, dowodzi nim Locharga
3.Pentekostys, 50 wojowników, pod wodzą Pentekontera
4.Enemotia, najmniejszy, o różniej liczbie wojowników, dowodzi nimi Enemotarcha
W Sparcie istniały następujące stopnie wojskowe:
1.Król
2.Startegos (zastępował króla, gdy ten nie mógł walczyć)
3.Polemarcha
4.Locharga
5.Pentekonter
6.Enemotarcha
7.Enemoci (wszyscy żołnierze)